Szanowni Państwo, wkrótce wszystkie opublikowane artykuły w numerze III/2025(56) będą w pełni dostępne cyfrowo.
Komunikacja pomiędzy pacjentem z niepełnosprawnością narządu wzroku a personelem gabinetu stomatologicznego
W praktyce klinicznej właściwa komunikacja pomiędzy personelem medycznym a pacjentem stanowi niezbędny element do nawiązania dobrej współpracy, a następnie wdrożenia procesu terapeutycznego1. Efektywne porozumiewanie się wpływa zarówno na zmniejszenie lęku pacjenta, budowanie zaufania i poprawę satysfakcji, jak też na obniżenie ryzyka nieporozumień i skarg2. Należy przy tym podkreślić, iż warunkiem skutecznej komunikacji jest regularne upewnianie się, czy pacjent rozumie znaczenie przekazywanych komunikatów3. Ponadto niezwykle istotna jest indywidualizacja przekazu, uwzględniająca dostosowanie treści, tempa przekazywanych wiadomości oraz metod komunikowania się do możliwości i potrzeb każdego z pacjentów. Słowa, ton głosu oraz mowa ciała stanowią podstawowe elementy komunikacji, przy czym werbalne przekazywanie informacji obejmuje jedynie jej część. (...)
Autorzy Michał Włodarczyk, Krzysztof Mirosław Czechowski, Karolina Gerreth
Opis
Skuteczna komunikacja pomiędzy personelem gabinetu stomatologicznego a pacjentem
stanowi kluczowy element prawidłowego przebiegu procesu diagnostyczno-terapeutycznego.
Dla pacjentów z niepełnosprawnością narządu wzroku ma ona szczególne
znaczenie ze względu na ograniczony dostęp do bodźców wizualnych, zwiększoną
podatność na stres oraz konieczność kompensacji informacji za pomocą innych kanałów
percepcyjnych.
Celem pracy jest przedstawienie zasad skutecznej komunikacji z pacjentami z dysfunkcją
narządu wzroku w warunkach gabinetu stomatologicznego oraz omówienie
dostępnych metod wspierających porozumiewanie się, edukację zdrowotną i współpracę
terapeutyczną w tej grupie pacjentów.
Metodyka pracy obejmowała analizę aktualnego piśmiennictwa naukowego dotyczącego
komunikacji werbalnej i niewerbalnej w opiece stomatologicznej nad osobami
niewidomymi i słabowidzącymi, ze szczególnym uwzględnieniem badań oceniających
skuteczność tradycyjnych oraz nowoczesnych, polisensorycznych metod edukacji
w zakresie zdrowia jamy ustnej. Przeanalizowano wyniki badań dotyczących zastosowania
alfabetu Braille’a, materiałów audio, modeli dotykowych, techniki słuchowo-
-dotykowej (ang. audio-tactile performance – ATP), a także metod stanowiących połączenie
tych technik oraz rozwiązań wspierających orientację przestrzenną, jak biała
laska, pies asystujący czy mapy dotykowe.
Na podstawie przeglądu literatury wykazano, że indywidualizacja komunikacji, oparta
na jasnym i szczegółowym przekazie werbalnym, świadomym wykorzystaniu elementów
komunikacji niewerbalnej (intonacji głosu, tempa mowy, zapowiadania dotyku,
zachowań przestrzennych) oraz uwzględnieniu stopnia i rodzaju dysfunkcji narządu
wzroku, istotnie wpływa na poczucie bezpieczeństwa pacjenta, redukcję lęku oraz
poprawę współpracy podczas leczenia stomatologicznego. Badania potwierdzają skuteczność
nowoczesnych, polisensorycznych metod edukacji odnoszących się do zdrowia
jamy ustnej, a w szczególności techniki ATP oraz metod łączonych, tj. wykorzystujących
alfabet Braille’a oraz ATP, które przyczyniają się do istotnej poprawy w zakresie
wiedzy dotyczącej zagadnień stomatologicznych. Ponadto u dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością
narządu wzroku spostrzegano redukcję płytki bakteryjnej, poprawę
stanu dziąseł, a także utrwalenie prawidłowych nawyków higienicznych.
Wnioski uzyskane po przeprowadzeniu analizy wskazują, że właściwie zaplanowana,
empatyczna i indywidualnie dostosowana komunikacja powinna stanowić integralny
element opieki stomatologicznej nad pacjentami z dysfunkcją narządu wzroku. Wdrożenie
zasad komunikacji opartej na wielozmysłowym przekazie informacji oraz systematycznej
edukacji zdrowotnej przyczynia się do poprawy jakości leczenia, zwiększenia
samodzielności pacjentów oraz podniesienia standardów opieki w gabinecie
stomatologicznym.